Tôi tốt nghiệp ngành Trung Quốc học khoa Đông Phương trường Nhân Văn Sài Gòn năm 2011. Trường Nhân Văn Sài Gòn vốn là trường Văn Khoa cũ, trường tôi có lịch sử rất lâu đời, xuất phát điểm của trường Văn Khoa cũ là vào năm 1949, khi Việt Nam còn trong giai đoạn chia cắt Bắc Nam, đến năm 1976, trường trở thành bộ phận khoa học xã hội & nhân văn của trường Đại học Tổng Hợp TP.HCM, rồi sau này lại tách ra thành trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM. Trường tôi là một tổ hợp của các ngành khoa học về xã hội, triết học, văn hóa, lịch sử, văn học, ngôn ngữ, quốc học cổ văn… là phần khoa học mang tính tương đối “âm” hơn so với nền khoa học thực nghiệm mang tính “dương” của phương Tây. Chính vì lẽ đó, trường tôi đa phần là nữ giới, một lớp bốn năm chục mạng thì may mắn lắm mới có được bốn năm mạng là nam, mà trong số đó cũng không thật chắc chắn lắm.

Ngành học của tôi khá đặc biệt, chúng tôi không chỉ học về ngôn ngữ của một quốc gia, dân tộc mà trước hết là phải học về nền văn minh, văn hóa, tín ngưỡng, lịch sử, con người, địa lý, kinh tế, chính trị, ngoại giao… của đất nước đó. Nghe có vẻ ghê gớm nhưng thật sự là chúng tôi đã tận dụng 4 năm đại học để nhồi nhét kha khá kiến thức tổng quát về đất nước Trung Quốc trải dài hàng ngàn năm lịch sử. Trung Quốc là một trong hai nền văn minh lớn của phương Đông thời cổ trung đại, bỏ qua yếu tố địa chính trị, những hiềm khích giữa hai nước Việt Trung bao đời qua, thì nền văn minh Trung Hoa có quá nhiều thứ để học hỏi và ứng dụng. Những thuở dựng nước, phân chia, sát nhập, chiến tranh, những bài học về trị nước, binh trường, thương trường đều rất phong phú và đáng để các nước dày công nghiên cứu. Những phát minh lớn nhờ học hỏi và lao động sáng tạo, cái nôi của Dịch lý đã sinh ra biết bao nhiêu các học thuyết, các nhà tư tưởng vĩ đại sau này, mang ảnh hưởng rất lớn đến các nước lân cận và trong khu vực.

Nhưng đó là những trải nghiệm trên sách vở thôi, thực tế khi chúng tôi bước ra đời đi làm thì mọi thức được lật sang một trang mới. Chúng tôi tiếp xúc với người Trung Quốc, rồi người Đài Loan, có người Hoa từ các nước như Singapore, Hồng Kong nữa… nên chúng tôi càng được mở mang và chứng thực những gì mình đã học trong trường. Người Trung Hoa (mình gọi là người Trung Hoa vì dù họ sinh sống ở đất nước nào thì cũng vẫn có cái gốc văn hóa của dân tộc Trung Hoa) đa phần đến Việt Nam vì công việc hoặc làm ăn buôn bán, họ có thể là chuyên gia có chuyên môn từ các công ty phái đến, hoặc đến Việt Nam để giao thương, mua đi bán lại. Thành ra cũng tùy vào mục đích đến Việt Nam của họ, nếu họ là giám đốc, quản lý, chuyên gia thì họ sẽ khác một chút so với những người có máu kinh doanh đến Việt Nam để làm ăn buôn bán. Nhưng đa số họ đều giống nhau ở một số điểm như họ rất mê/chăm chỉ kiếm tiền, và đối với họ công việc là trên hết, một số người còn đặt công việc trên cả gia đình, vợ con, đó gọi là “kính nghiệp”. Có rất nhiều người bạn của tôi khi đến Việt Nam đều hỏi tôi rằng tại sao các hàng quán café ở Việt Nam lúc nào cũng tấp nập người, đa phần là đàn ông, họ ngồi quán café có khi cả ngày, sao họ rảnh thế, họ không có công việc, vợ con gia đình họ không phải chăm lo hay sao. Tôi chỉ cười và giải thích cho họ, người Việt có phong cách làm việc của người Việt, môi trường, tính cách, văn hóa, áp lực kinh tế, nhận thức cuộc sống giữa hai quốc gia không giống nhau. Đương nhiên, sự khác biệt về tư duy khiến họ không thể hiểu được văn hóa khác biệt ở Việt Nam, và chúng ta cũng không cần phải tranh cãi đúng sai, vì làm gì có đúng sai mà tranh cãi, chúng ta chỉ nhìn nhận rằng môi trường, văn hóa, thể chế giáo dục tạo nên sự khác biệt ấy, và khác biệt không cần được đánh đồng với đúng sai. Mà cũng chính nhờ tinh thần “kính nghiệp” đó mà họ tạo được nhiều thành tựu lớn, chúng ta không thể phủ nhận điều đó, khi một đất nước có phần đông người có cùng một nét tính cách đó, họ sẽ tạo ra được nhiều của cải vật chất hơn, cụ thể là Trung Quốc được công nhận là công xưởng sản xuất  lớn nhất thế giới; Đài Loan trong những năm 90 là đất nước có nhiều ông chủ lớn xuất phát điểm từ gia công hàng hóa giá rẻ cho các nước tư bản như Mỹ và Châu Âu… thật không ngoa khi nói rằng có đến gần 80% hàng hóa tiêu dùng, nguyên vật liệu công nghiệp của Việt Nam do Trung Quốc hoặc Đài Loan sản xuất. Đó là mặt tốt của nó, nhưng một mặt hạn chế khác, theo quan điểm của tôi, đó là cuộc sống của họ sẽ mất cân bằng nếu quá tập trung theo đuổi vật chất, cuộc sống gia đình sẽ bớt ấm áp, và rất nhiều những vấn đề hệ lụy khác nữa mà chúng ta ai ai chắc cũng nắm rõ. Một đặc điểm nữa ở người Trung Hoa là họ rất “dĩ hòa vi quý”. Đa phần họ hay có tính cả nể, sợ người khác phật lòng nên họ ít khi thể hiện điều họ nghĩ ra bên ngoài, khiến cho người đối diện sẽ khó hiểu nếu như người đối diện là người miền nam Việt Nam, vốn là kiểu người “thẳng như ruột ngựa”. Tuy nhiên với xu hướng toàn cầu hóa như của hiện tại đa phần văn hóa làm việc, giao tiếp giữa các nước đều đã thay đổi để chuyên nghiệp và thẳng thắn hơn, người ta sẽ thẳng thắn trao đổi để “mất lòng trước đặng lòng sau” chứ không còn “bằng mặt không bằng lòng” như ngày xưa nữa.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *